Dirk Depoorter
Maandag 9 februari
Fuffor Village
Bezoek aan onze school in Fuffor Village. We hebben een afspraak gemaakt met Samba Sowe (hoofdonderwijzer), Ousman Bah (Regional Counceler), Dawda Jatta (vertegenwoordiger van de school in het Gammol School Committee), Alieu Jarju (hoofd van de VDC) en Sulayman Jatta (de Alkalo).
Grootste problemen zijn de salarissen van de leraren en het vinden van leerkrachten. Wat ze vandaag (kunnen) betalen is niet op het niveau van een gekwalificeerde leraar. Idem voor de hoofdonderwijzer. Daarnaast is er nood aan schoolmateriaal allerhande. Vandaag gaan alle werkingsmiddelen van het dorp naar de school om de salarissen van de leerkrachten te betalen. Ze hebben alle andere projecten stil gelegd, omdat ze de goede leerkrachten willen behouden. Maar nog komen ze er niet. In die mate dat ze misschien niet anders gaan kunnen dan de school te sluiten, dixit Samba. Ze zoeken een oplossing door de school over te hevelen naar de overheid.
Dit is niet helemaal onverwacht voor ons. Omar had ons al ingelicht dat ze hier met een probleem zitten. Nochtans, voor we beslist hebben om de school te bouwen, zijn er besprekingen geweest met de VDC en de verantwoordelijken, die ons toen verzekerd hebben dat ze hun engagementen zouden nakomen. Een van de belangrijkste engagementen is het kunnen betalen van de leerkrachten. Nu geven ze toe dat ze de kosten om dit te realiseren verkeerd hebben ingeschat. Dit is voor ons een confrontatie met de realiteit en een les om op voorhand betere rekeningen en afspraken te maken. Wij kunnen wel stellen dat we uitvoeren wat we beloven en doen wat we zeggen, dit is duidelijk niet altijd wederzijds. Niet vanuit slechte wil, maar vanuit een werkelijk gebrek aan middelen.
Voor Gammol blijft de onafhankelijkheid tov de overheid belangrijk. We zullen moeten nagaan hoe we dit kunnen realiseren. Dat er meer van onze middelen naar de werking van de scholen zal moeten gaan lijkt wel duidelijk en een vereiste.
Giboro Koto
Dit is een van onze nieuwe waterinstallaties. Grote gemeenschap. Met onze installatie dekken we 5% van hun waterbehoeften af volgens Peter Mendy (secretaris van de VDC). Na het warme welkom en de gebruikelijke dankbetuigingen door Amadou Saidy Barry (Alkalo), Abdoulie Jallow (voorzitter VDC) en Oumie Saidy Barry ( woman’s Representative en zuster van de Alkalo), nemen ze ons mee naar hun gemeenschapstuin, waar ze problemen hebben: onvoldoende watercapaciteit met hun installatie (niet geplaatst door Gammol).
Eerste duidelijke probleem, gemakkelijk op te lossen, is de 2cm stof van hun zonnepanelen verwijderen. Panelen die gemonteerd staan op de toren, op zo’n 4m hoogte. Er is een reden waarom wij de zonnepanelen op de grond plaatsen: gemakkelijker te kuisen. Daarnaast vragen we Omar om na te gaan of de pomp wel voldoende sterk is.
We geven aan dat we bereid zijn om het grote onderhoud op ons te nemen, maar enkel mits duidelijke afspraken, opgenomen in onze Memory of Understanding. Wij staan dan borg voor de zonnepanelen, de waterreservoirs en de pomp, zij moeten zorgen voor het dagdagelijks onderhoud: kuisen van de panelen, defecte kranen vervangen, de waterreservoirs waterdicht maken en houden, en de toren schilderen tegen de roest.
Naast het dankwoord delen ze met ons hun andere noden: meer waterinstallaties, een school 75% van de kinderen gaat niet naar school, een marktplaats, omheining voor onze installatie… Ze vragen niet expliciet om hen hiermee allemaal te helpen, ze gaan zelf ook actie ondernemen. Geven enkel mee dat gelijk welke steun welkom is.
Goboro Kuta
Vlak naast het vorige dorp, ook een nieuwe installatie, en weer een grote delegatie die ons staat op te wachten: de Imam die voorgaat in het gebed, Ousman Bah, de councelor die er altijd graag bij is om een deel van de pluimen te krijgen, Sheriffo Jatta (Alkalo), Maimuna Kolley (Head of the Ladies Committee) en Habibou Drammeh, een van de jongeren van The Water Committee.
Maimuna neemt het woord voor de talrijk aanwezige vrouwen, die niet over kunnen van dankbaarheid. Ze hadden nooit gedacht zich nu in deze positie te kunnen bevinden. Gammol is net “op tijd” gekomen. Vroeger moesten ze met grote emmers honderden meters sleuren om water te hebben, nu is de verste compound op amper 30m van een van onze kranen verwijderd.
“We will never forget what Gammol did for us” en “This is the first support we ever received”… met een grote dank aan ‘onze’ Omar voor wat hij heeft gedaan.
En dan komen de meest dringende vragen:
- 30% van de community wordt nu bediend met onze installatie. Een van de sprekers vraagt zelfs 10 bijkomende installaties, gezien Giboro Kuta een van de grootste ‘kabilos’ is.
- Verdere extensies aan onze installatie.
- Een extra nursery school (er is er al een, maar te ver af voor een gedeelte van het dorp).
- Een marktplaats om hun overschot aan groenten te kunnen verkopen en zo wat geld te verdienen.
- Een winkel, waar de armsten van het dorp aan lage prijzen rijst kunnen kopen.
We maken onmiddellijk duidelijk dat we sommige zaken niet doen (marktplaats, winkel), en dat voor de andere zaken ze een van de vele aanvragers zijn. Dat de acties die ze zelf ondernemen mee bepalend zal zijn voor eventuele bijkomende investeringen.
Tubakuta Village
Masanneh Bojang (Alkalo), Lamin Saidy (Water Committee Chairman) en de woman’s rep ontvangen ons, samen met een grote groep uit de village. De derde nieuwe installatie die we vandaag bezoeken.
Een van de weinige gemeenschappen die ons niet overstelpen met bijkomende vragen en noden. Het accent ligt hier vooral op de acties die ze zelf ondernemen: hoe ze ervoor zorgen dat de waterinstallatie en de omgeving proper en goed onderhouden blijft, hoe ze ook zelf gestart zijn met een ‘health’center met hun eigen beperkte middelen… Natuurlijk komt de vraag, maar op een meer bescheiden manier, dat elke hulp hier welkom zou zijn.
Daarnaast hebben ze oog voor de noden van anderen: zelfs al is er nog de nood naar meer water, ze beseffen dat andere gemeenschappen nog geen toegang hebben tot zuiver water en dat onze prioriteit eerst daar naartoe moet gaan.
Maar de dankbaarheid is groot: ze hebben een tent neergezet met zetels, speciaal voor ons (geen stoelen), we krijgen een traditioneel hemd en een optreden met zingende en dansende vrouwen, Gammol krijgt een “certificate of appreciation”, en natuurlijk de obligate speeches. “Tot voor kort was er slechts 1 (privé-) compound die een waterinstallatie had met zuiver water en dat het dorp 10 jaar gewacht heeft om ook zuiver water te hebben. Enkel God kan ons hiervoor bedanken”.
Telkens opnieuw de confrontatie dat wat voor ons zo normaal is, het niet is in Gambia!
Dinsdag 10 februari
Sotokoi Village
We hebben hier een installatie staan. Als we hier verleden jaar zijn langsgekomen hebben we aan de andere kant van het dorp een andere installatie van 40.000 liter “ontdekt”, gefinancierd door de Europese Commissie. Geïnstalleerd in 1995, die nu enkel nog op elektriciteit werkt. En waar dus kosten aan zijn. De EC heeft enkel de plaatsing gefinancierd en daarna niets meer. Dirk heeft de voorbije maanden trachten te achterhalen wie hier vandaag voor verantwoordelijk is. Via de EC en de ambassade, maar niemand weet nog van iets.
We hadden Omar gevraagd hier een meeting te voorzien met de verantwoordelijken van de community om na te gaan of Gammol hier iets kan betekenen. Dit is van een andere grootteorde dan onze installaties, maar met de expertise die we intussen hebben opgebouwd kunnen we een groot en groeiend dorp misschien wel helpen.
Ik heb niet alle namen genoteerd, maar aanwezig waren: de Imam, Alkalo, de ouderen, secretaris VDC, leden van het “borehole” en het “health” committee, de regional councelor, en de auditor van Sotokoi Village Committee, ene Lamin Samateh. Allemaal samen een 25-tal mannen (en 1 vrouw). Soit, na de plichtplegingen (gebed, dankwoorden) vragen we rond de tafel te zitten met een beperkte groep, maximum een 5-tal mensen. Dit om te vermijden van al te veel in herhaling te vallen of een situatie waar iedereen behoefte voelt om iets te zeggen.
We krijgen een overzicht van de situatie:
- 100 compounds met elke compound een eigen kraan. 50 compounds zonder kraan. 50 nieuwe compounds aan het bouwen. Groeiende community.
- Elektriciteit geleverd door NEWAC, de elektriciteitsmaatschappij, die niet altijd stroom levert, waardoor geen water. Van de overheid verwachten ze overigens niets.
- De compounds betalen ifv hun gebruik. Jaarlijkse totale kost D168,000 (+-2,000€) waarvan D96,000 aan elektriciteit. Rest is onderhoud.
- Installatie is na 15 jaar overgedragen aan het dorp, zonder verdere ondersteuning.
- Werkte ook op zonne-energie, maar de panelen zijn 30 jaar oud en voldoen niet meer of als er s avonds nog water nodig was (twijfelachtig met een vat van 40,000L).
- Een paar jaar geleden is de bliksem ingeslagen, waardoor de zonnepanelen helemaal niet meer werken. Daarvoor werkte de installatie naar ieders voldoening.
- De kranen die er waren op publieke grond zijn afgesloten, omdat elke gebruiker financieel moet bijdragen om de totale kost te dragen.
- Bijkomende kranen in de compounds worden door het dorp geplaatst.
En nu vragen ze of Gammol niet kan helpen om de installatie terug 100% werkbaar te maken. Totale kost wordt geschat op D555,000 (+-6,500€). Na discussie spreken we af dat Gammol bereid is om voor de herstelling en grote onderhoud in te staan, mits een aantal belangrijke afspraken
- Elke compound moet een kraan kunnen krijgen. Te betalen door de compound zelf.
- De publieke kranen moeten terug toegankelijk gemaakt worden voor mensen die de mogelijkheid (centen) niet hebben om een kraan in hun compound te plaatsen.
- De community engageert zich om gedurende 4 jaar D84,000 te betalen aan Gammol. Som die wij gebruiken voor andere projecten in Gambia. Dit is de helft van hun inkomsten, die ze krijgen van de compounds. En beperkt in tijd.
- Dit alles wordt vastgelegd in een M.o.U., met duidelijke afspraken wat er gebeurt als de afspraken niet worden nageleefd.
Eenmaal terug in België stellen we de M.o.U op, sturen we deze naar Omar om dan te laten tekenen door de Alkalo, VDC, Woman Representatieve and Regional Councelor.
Faraba Suutu
Een ‘verplichte’ stop als we in Gambia zijn. Alieu Sanyang, de jonge Alkalo, is drijvende kracht achter de evolutie van de gemeenschap in Faraba Suutu. Een lagere school, een marktplaats, de bouw van een moskee… allemaal mogelijk gemaakt door Alieu, samen met enthousiaste jongeren die vooruit willen. Gammol heeft hen ondersteund door 2 waterinstallaties te plaatsen en verleden jaar een kleuterschool te bouwen. Een van onze insteken is immers dat we extra wensen te investeren in die dorpen die ons tonen dat ze actie ondernemen om te groeien.
Ze hadden problemen in hun school met de overheid omdat er meer en meer kinderen naar willen komen, wat leidde tot een leegloop van omliggende scholen. Maar dat heeft Alieu niet tegengehouden om verder te investeren in kwalitatief onderwijs.
We bespreken met hem de doelstelling van de Gammol School Committee, waar elke Gammol school vertegenwoordigd is, met als doelstelling de kwaliteit van het onderwijs in onze verschillende scholen op hetzelfde niveau te brengen en te verhogen. Iets waar Alieu zich helemaal kan in vinden.
Niggie Village
Er is een begrafenis gaande, waardoor we ontvangen worden door de broer van de Alkalo, Ibrahim Bema. Voorts zijn Malah Saidy, verantwoordelijke voor de gemeenschapstuin, en Amadou Jallow, voorzitter van het Youth Development Committee, aanwezig om ons te ontvangen.
In Niggie staat er al een van onze waterinstallaties. Hun vraag verleden jaar was om een nieuwe school te bouwen en bijkomende ondersteuning te voorzien voor hun gemeenschapstuin. Wat de school betreft hebben we hun vraag niet goedgekeurd. De aanvraag was gewoon een copy paste van Faraba, zonder eigen inbreng en zonder enige duidelijkheid hoe ze de werking konden garanderen.
Wat de tuin betreft hadden we hen gevraagd om eerst zelf actie te ondernemen. Zorgen dat de tuin omheind was, zodat deze verder kon ontwikkeld worden. En ze hebben woord gehouden. Op onze vraag hoe ze dit gerealiseerd hebben was het antwoord dat ze hout verkocht hebben en daarmee de draad gekocht om de tuin te omheinen. Knap! Volgende stap die ze nu gaan zetten is het vergroten van de tuin, zodat meer vrouwen aan de slag kunnen. Probleem hierbij is dat ze waterreservoirs moeten zetten zodat ze over voldoende water beschikken om alle percelen te irrigeren. Nu staan er 3 reservoirs (kostprijs +-25.000 D of 100 € per stuk). We stemmen toe om de nodige 6 bijkomende reservoirs te betalen. De waterinstallatie in de tuin zelf is niet deze van Gammol en beantwoord niet aan onze normen. Zo is er geen terugvoer van het water als de tank volzit, waardoor de installatie altijd af en aan moet gezet worden. Of het water loopt gewoon over. Misschien iets dat we in een later stadium moeten bekijken. Eerst de reservoirs.
Wat de school betreft… Hun droom is een school met 3 à 4 nursery klassen voor een 200-tal kinderen!? Met de beperkte middelen die ze hebben zijn ze begonnen aan het maken van betonblokken voor het bouwen van de school. Maar het is duidelijk dat ze nog jaren zullen bezig zijn als ze dit zelf willen bekostigen. Anderzijds, met de ervaring die we hebben, zijn er twijfels hoe ze dit operationeel gaan runnen. Ze zeggen dan wel dat ze een bijdrage van de ouders gaan vragen, maar we twijfelen serieus of dit voldoende zal zijn, en of de ouders dit wel kunnen? Teveel openstaande vragen om een engagement te nemen. Iets om volgend jaar op terug te komen. We hebben hen uitgenodigd om een paar van onze andere scholen te bezoeken om zich een concreet beeld te kunnen vormen van wat het inhoudt om een school operationeel te runnen.
Gammol HQ
We sluiten de dag af met het bezoeken van de studenten van de Thomas Moore Hogeschool, die momenteel een stage volgen in het kader van hun opleiding.
Woensdag 11 februari
Onze laatste dag weeral. Time is flying…
Brufut Tintino
We starten de dag met het bezoek aan een van onze nieuwe waterinstallaties. Uitgestrekte gemeenschap, meer dan 200 compounds, +3.000 bewoners. Brufut was de laatste installatie geplaatst in 2025. We worden verwelkomd door een 30-tal dorpsbewoners, waaronder de Alkalo, Bawda Sowe, zijn zuster Kumba, Woman’s Representative, de regional council Kamoro Camara, de VDC Chairman Omar Bah, Haddy Bojang, executive member VDC, Mustaph Kullan, verantwoordelijke installatie en jeugd-leider, en tenslotte, interessant, de vertegenwoordiger van de president, Yankuba Sanno. Ronkende titels…
Voorts de gekende plichtplegingen: ieder op zijn beurt spreekt zijn dank uit, en ze delen hun verdere noden. Gemeenschapstuinen, health center met 2 artsen, omheining voor de installatie. En vragen eventuele steun. Dirk legt uit hoe we werken, met de nadruk op de actie die we van hen verwachten alvorens verdere actie langs onze kant.
We hebben eveneens een gesprek met Yankuba, die ons misschien kan helpen om de plaatsen te vinden in Gambia waar de Europese Commissie nog watertorens heeft geplaatst. Hij belooft ons dit na te vragen. Wait and see…
Abuko Water Project
We passeren langs onze Gammol Abuko school, waar het dorp een aanvraag heeft gedaan om in onze school een bijkomend watervat te kunnen plaatsen, wegens tekort aan water. Dit is nochtans een regio waar de watermaatschappij NEWAC aanwezig is, maar ze vertrouwen “ons” water meer dan dat van Newac. De pomp die hier nu al staat is een van onze oude installaties die nog werkt op elektriciteit en dus duur is. De toren zelf heeft het dorp al gefinancierd, de vraag is om hier ook zonnepanelen installeren. Net zoals voor andere installaties die we plaatsen waarbij we zonnepanelen plaatsen om de kost van de elektriciteit uit te sparen, spreken we af om de helft van de besparing aan te rekenen en te spreiden over een periode van 4 jaar. We nemen dit mee op in onze prioriteitenlijst.
Abuko School
De school van Abuko is eigendom van Gammol. We hebben een onderhoud met de hoofdonderwijzer Omar Jarju en zijn rechterhand Pierre Jatta, leraar en boekhouder van de school, over de werking van de school zelf en onze verwachting naar actieve deelname in het Gammol School Committee. Het is voor iedereen duidelijk dat Pierre de meest geschikte persoon is om deel te nemen aan het GSC, meer dan Omar.
Wat de werking betreft hebben we een document opgesteld die ons moet toelaten een beter zicht te krijgen op de financiën van de school, samen met een aantal andere verwachtingen. Bedoeling is dat we “onze” Omar hier korter bij betrekken, zodat hij dit mee kan opvolgen, want de rekeningen die ze ons (mondeling) toelichten zijn niet echt duidelijk.
Wat de noden betreft: hier ook krijgen we feedback dat het betalen van de leerkrachten een probleem is. De school heeft 147 leerlingen en niet elke ouder kan het schoolgeld betalen. Bovendien laten ze ook een aantal weeskinderen toe, die geen financiële middelen hebben. Daarnaast moeten er een aantal dringende herstellingen gebeuren en willen we de school opwaarderen op het niveau van onze nieuwe scholen. Ook dit is een prioriteit voor dit jaar.
Afspraak Ensa Sanyang
Het laatste bezoek is aan Ensa, de man die het GSC zal voorzitten. We zijn uitgenodigd bij hem thuis. Doelstelling is met hem de werking en de volgende stappen van het Committee te bespreken. Er zit een afgevaardigde van elke school in het comité, en elke school heeft zijn prioriteiten. Waar het op neerkomt is dat we verwachten dat het GSC de prioriteiten voor de 5 Gammol scholen bepaalt, overkoepelend. Geen evidente oefening. Dit wil zeggen dat de deelnemers verder moeten kunnen kijken dan hun eigen school en op basis daarvan een prioriteitenlijst vastleggen. Dit zal een serieuze inspanning vragen van de deelnemers. Iets wat ze niet gewoon zijn. In functie van ons budget bepalen wij dan hoeveel van de prioriteiten kunnen opgenomen of afgewerkt worden. Ensa zal dit coördineren. We zijn benieuwd naar de uitkomst van de oefening. Eén iets is al duidelijk geworden na al onze bezoeken aan de Gammol scholen: het betalen van de leerkrachten is overal een probleem.
Afscheid Omar en Lamin
Tijd om naar de luchthaven te vertrekken. We stoppen nog tussendoor om iets te drinken met Omar en Lamin, waarbij we Omar vragen een korte evaluatie te maken. Samengevat kunnen we besluiten dat 2025 een heel vruchtbaar jaar was. Omar en Lamin hebben veel projecten kunnen realiseren. Wat 2026 betreft zijn er heel wat aanvragen, te veel om te realiseren op 1 jaar. Het afkloppen van de prioriteiten op basis van alle noden en aanvragen die we gecapteerd hebben tijdens onze bezoeken én de aanvragen die Omar er bovenop nog krijgt is het eerste wat we moeten doen eenmaal terug in België. We maken onmiddellijk een afspraak om dit te overlopen op onze eerstvolgende Teams meeting.
Terug naar België… Afscheid is zoals elk jaar hartelijk en met spijt in ons hart…
