Dirk Depoorter

Vrijdag 6 februari

Het is weeral een jaar geleden dat we in Gambia waren.  In 2025 hebben we terug veel kunnen realiseren met Gammol, dankzij al onze trouwe sponsors en Omar en Lamin ter plaatse!

We zijn afgereisd met een duidelijke agenda:

• Opvolging van de (intussen 5) Gammol scholen. Met als doelstelling stappen vooruit te zetten met het “Gammol School Committee” (GSC). Elke school is op de hoogte gebracht dat we zouden langskomen, kwestie van zich voor te bereiden.
• 2 grote waterinstallaties die 30 jaar geleden door de EU zijn geïnstalleerd terug volledig operationeel maken.
• De andere prioriteiten voor 2026 vastleggen.
• En zoals elk jaar, bijna een verplichting, een aantal nieuwe installaties bezoeken.

We landen om 19.20 u, na een korte tussenlanding in Dakar. Blij terugzien met Lamin en Omar, die ons ophalen en naar de lodge “Mama Africa” brengen.

Ensa Sanyang - Gammol School Committe

Nog dezelfde avond hebben we een eerste vergadering met Ensa Sanyang, de man die we graag coördinator willen maken voor ons school comité (GSC). Het is een comité dat als voornaamste doelstelling heeft de kwaliteit van wat er in onze Gammol scholen onderwezen wordt te verhogen. Een learning platform waar de verschillende scholen van elkaar kunnen leren.

Ensa geeft ons een stand van zaken, waaruit blijkt dat de nodige motivatie nog ontbreekt in de school in Sanchaba om actief deel te nemen aan het GSC. Uit dit 1e gesprek blijkt ook dat de prioriteiten voor onze scholen liggen in het vinden en betalen van goede leerkrachten, het verschaffen van voldoende materiaal en het opzetten van de examens. Op langere termijn denkt Ensa aan de voordelen om een gedeelde portal te hebben, naast een grotere afstemming op vlak van opvolging van de leerlingen.

Het wordt ons duidelijk dat er heel wat werk op de planken ligt om stappen vooruit te kunnen zetten met het GSC.

Zaterdag 7 februari

Faala Village

Faala Village is de eerste school die we bezoeken. Afspraak met Sainabu Jawla en Ousman Bojang (GSC-verantwoordelijken), Muhammed Faye (hoofdonderwijzer), Malang Bojang (dorpshoofd) en Isabou Jannel (leerkracht Engels) Doelstelling is te weten te komen welke hun belangrijkste noden zijn, hoe ze hun rol zien in het GSC, of er evolutie is in onderwijzen.

Heel snel blijkt dat het grootste probleem het vinden en betalen van goede leerkrachten is. De ouders van de kinderen storten een bijdrage, maar die voldoet niet altijd om een goede leerkracht te betalen. Kostprijs per maand: 8 à 10.000 Dalasi, of tussen de 95 en 115 €. Iets wat we in praktisch elke school gaan horen…

Daarnaast merken we wel het enthousiasme, zowel van de kinderen die ons welkom heten, als de leerkrachten die het doen met de middelen die ze hebben.

Andere prioriteiten: extra toilet, keuken afwerken om de kinderen een maaltijd te kunnen geven, leermateriaal, meer klassen: nu moeten ze 2 klassen samen zetten, omdat er teveel leerlingen zijn die naar de Gammol school willen komen, leraarslokaal.

In elke school leggen we ook uitvoerig uit wat de bedoeling is van het GSC, en de verantwoordelijkheid die we daar zullen leggen. We willen het GSC over de 5 scholen heen prioriteiten laten bepalen. Dat verplicht hen verder te kijken dan hun eigen school. Op basis van die prioriteiten, die het GSC dus zal bepalen, wordt budget voorzien. Dit zal een serieuze stretch zijn voor de 5 mensen die hun school zullen vertegenwoordigen in het GSC. En dit houdt eveneens een serieuze verantwoordelijkheid in.

Gammol hoofdkwartier

We gaan langs ons Gammolhuis, om de verbouwingen te bekijken die Omar heeft gedaan om het wat aangenamer te maken voor de studenten die er elk jaar verblijven. Er is nu een ommuurd terras dat ervoor zorgt dat er privacy is. Geslaagd. Wat wel moet gebeuren is het opruimen van de garage, waar veel rommel in staat.

Sanchaba School

Afspraak in de Sanchaba school met Lamin Bojang (GSC verantwoordelijke), Saikou Tijan Bojang (internal affairs responsable), Yankue Saidy (hoofdonderwijzer) en Fatoumata Jallow (onderwijzeres Engels).

Net zoals Faala is dit een Arabische school. Onze andere scholen zijn Engelse scholen. Het verschil is de hoeveelheid Engels die de studenten krijgen. Onze doelstelling op termijn is om in al onze scholen dezelfde testen te hebben, zodat het GSC dit kan opvolgen. We zijn zeker nog niet op dat niveau gekomen. 

We bespreken de rol van Amanah, de Gambiaanse koepelorganisatie voor Islamitische scholen. Belangrijk voor ons is te weten dat het onderwijs hier later dezelfde kansen biedt aan de kinderen om verder te studeren.

179 leerlingen, 5 leerkrachten, waarvan 2 die Engels geven, maar slechts 1 ervan officieel gekwalificeerd. 1e prioriteit en grootste nood: teachers. Gemotiveerde leerkrachten! En Dalasi om ze beter te kunnen betalen. Want nu verliezen ze hun beste leerkrachten aan de private schools. Daarnaast ook centen om de kinderen ’s middags iets te eten te kunnen geven. 2e school die we bezoeken, maar voldoende om al een beeld te krijgen van welke de noden zijn. En het vermoeden dat dit ook in de 3 andere scholen ook het geval zal zijn.
Ook hier leggen we de doelstelling van het GSC uit. En we beseffen opnieuw dat dit geen evidente is. Uitleg wordt gegeven via verschillende invalshoeken, bovendien ook nog vertaald door Omar in het Mandinka of Wolof (lokale talen).

Wait and see... Ensa geeft ons de indruk dat hij het “door” heeft en lijkt ons goed geplaatst om hier een rol in te spelen. We zijn duidelijk nog niet op het niveau waar we wensen te zijn met de GSC. We beseffen dat het niet evident zal zijn en dat er idealiter iemand is die dit coördineert. En dit dan ook budgeteren.

Sanyang Village

Afspraak met het Village Development Committee: Botto Gaye (voorzitter), Yusupha Jassey (secretaris), en de VDC-leden.
Dit bezoek is specifiek gericht op de problemen die er zijn in hun (heel grote) community garden. Na eerst wat small talk en een dankwoord voor de extra kranen die we geplaatst hebben op hun vismarkt aan de kust, komen we tot de essentie. Een groot deel van de reservoirs die in de gemeenschapstuin staan worden niet meer gevuld met water, wegens defect systeem. We hebben hen op 10 Juni 2025 een M.o.U (memory of understanding) opgestuurd die getekend moet worden door de VDC en de Alkalo (hoofd van het dorp). Bij elke plaatsing van een installatie of gebouw stellen we zo’n contract op die de verplichtingen van alle betrokken partijen vastlegt. Acht maanden later heeft de Alkalo dit nog niet getekend. Waarop een ganse uitleg wordt gegeven, terwijl de essentie is dat de VDC en de Alkalo de bevolking (vooral hun vrouwen) in de steek laten. Ze beloven ons dat de dag erna alles getekend zal zijn!? Later zal blijken dat dit niet het geval is.

Sanyang Garden

We gaan ter plaatse kijken wat de toestand is en zien dat de reservoirs op het voorste gedeelte van de tuin inderdaad nog altijd geen water krijgen. Gevolg: vrouwen en kinderen die terug op de oude manier onzuiver water met emmers uit putten naar boven takelen. Triestig en wraakroepend om te zien, maar we hebben na al die jaren geleerd dat we voet bij stuk moeten houden om iets te kunnen veranderen aan de mentaliteit van sommige van die mannen.

Rice project

’s Avonds vergadering met Almamo Touray, verantwoordelijke voor het rijstproject die we verleden jaar zijn opgestart. Geen gemakkelijke vergadering. We moeten immers vaststellen dat het project verderzetten op basis van wat er op tafel ligt niet mogelijk is. Het struikelblok is het ontwikkelen van het land om er rijstvelden van te maken. Oude rijstvelden die ondertussen bebost zijn en moeten ontgonnen worden. Daarnaast nood aan materiaal (tractor, ploegen, waterpompen, irrigatiekanalen …). Bovendien mengt de overheid zich er mee, wat het totaalproject onbetaalbaar maakt voor ons. Er blijft hoogstens 10 à 15 hectare over waar de kosten beheersbaar zijn. En dit is dan te klein om er een zinvol project van te maken.

Momenteel zitten we wat vast, betreft dit project. Het 1e testproject dat we opgezet hadden heeft ons slechts een paar duizend € gekost, het 2e was break even, maar we willen geen risico’s nemen die onze andere projecten zouden kunnen impacteren. We vragen aan Almamo om de business case nog verder uit te werken, op basis van alle nu beschikbare gegevens, om dan te beslissen wat we ermee gaan doen.

Zondag 8 februari

Kuluro Nema

Een van de vele nieuwe projecten gerealiseerd in 2025. Een dorp van meer dan 3 000 inwoners, die in de komende jaren zal uitbreiden naar +5 000 inwoners. Het juiste aantal is altijd weer moeilijk vast te stellen. Hangt af van het aantal bewoners per compound. Ruwe schatting dus. We worden ontvangen door Edrisa Saidy (broer van de Alkalo), Abdoulle Bojang (VDC chairman), Omar Bojang (dorpsoudste), Momobou Bampha (verantwoordelijke voor de watertoren) en Isa Fanta Seyai (women’s representative).

Na de gebruikelijke dankwoorden, “first time we have pure water in our village, water is life, happiest people in The Gambia, we are going to pray for Gammol, God bless you…”, komen de vragen: herstellen van een lekkend dak van de school, toiletten voor de school, eten voor de kinderen op school, extensies voor communities naast Kuluro. Met dat laatste tonen ze wel dat ze solidair willen zijn met andere dorpen. Zelf willen ze ook investeren, als de middelen voorhanden zijn, in bijkomende leidingen in hun dorp.

Wat de school betreft: Engelse school met 300 leerlingen, 6 leerkrachten die onderbetaald zijn, op sommige maanden niet, wegens gebrek aan centen. De ouders dragen bij wat ze kunnen, maar de bijdrage voldoet bijlange niet.

Dirk bedankt hen voor hun gastvrijheid en legt de werking van Gammol uit. Waarbij hij benadrukt dat we partner kunnen en willen zijn, maar dat dit van hen afhangt. De mate waarin het dorp zelf initiatieven neemt, actie onderneemt en investeert in ontwikkeling, zoals voor het aanleggen van een gemeenschapstuin, bouwen van een marktplaats, waardoor ze middelen (lees: Dalasi) gaan krijgen, is mede bepalend voor wat Gammol doet.

Kuluro Tunjina Garden

We bezoeken de gemeenschapstuin, waar we vaststellen dat er een probleem is met de controler. Deze blijkt kapot te zijn, herstelling kost 162 000 D of +-2 000 €. Dit is geen Gammol installatie. We zeggen dat we dit willen bekijken, zonder enige belofte. Als we dit met Gammol willen onderhouden, moet er eerst een M.o.U komen met duidelijke afspraken.

Faraba Kariaba

We worden ontvangen door een uitgebreide delegatie, zo’n 25 man. In dit dorp staat één van de 2 EU projecten die we verleden jaar ook bezocht hebben en die niet meer naar behoren functioneren. Het idee waar we mee zitten is om deze over te nemen met Gammol, zodat er zekerheid van functioneren kan gegarandeerd worden. Een waterinstallatie, geïnstalleerd in 1995, met een vat van 80 000 liter, kranen met teller aangesloten in 91 compounds, 76 kranen op de straat zijn afgesloten. Reden: de installatie werkt niet meer op zonne-energie, de panelen zijn defect, maar op elektriciteit. Gevolg: enkel compounds die de elektriciteit kunnen betalen hebben nog zuiver water.

In totaal zijn er in Faraba meer dan 300 compounds. In de nabije omgeving zelfs 2 000!? Kost aan elektriciteit is 260 000 D per jaar (+-3 100 €). Ze vragen dringend hulp om de installatie te herstellen. Kost +-800 000 D (9 600 €): control box (175 000 D), pomp (400 000 D) en 20 à 25 zonnepanelen (+200 000 D). De prijs van een van onze standaardinstallaties, behalve dat het watervat hier 8 keer groter is dan dat van ons.

We willen dit bespreken met een beperkte groep, maximaal vijf man. Het kost wat moeite om de twintig anderen duidelijk te maken dat ze niet meer gewenst zijn om dit te bespreken. Reden voor ons: we weten intussen dat anders iedereen zijn mening wilt geven, waardoor we veel tijd verliezen. We komen overeen dat we de herstelling zullen doen en de waterinstallatie onder de hoede zullen nemen van Gammol. In ruil hiervoor gaan zij gedurende 4 jaar 130 000 D aan Gammol betalen (de helft van de jaarlijkse electriciteitsrekening). Dalasi die we kunnen gebruiken voor andere projecten in Gambia. Het vergt wat uitleg en tijd om hen hiervan te overtuigen, maar uiteindelijk gaan ze hiermee akkoord. Eenmaal terug thuis moet er een Memory of Understanding (M.o.U.) opgemaakt worden waar alle afspraken duidelijk in genoteerd worden. Zoals we ook doen met onze andere projecten.

Tumani Tenda

We worden ontvangen door Emoula Manga, hoofd van de VDC. Een dorp met een 50-tal compounds, met een waterinstallatie op de privé-grond van Emoula, maar wel met de belofte dat het ganse dorp er kan van genieten. Elke compound heeft een kraan, waarvoor ze 10 D/maand (12 centiem) bijdrage betalen. Hun waterinstallatie is een container van een tankwagen, ik schat zo’n 25 000 liter, die ze op betonnen palen hebben gezet. Creatief. Hoe ze het gedaan hebben is ons een raadsel. Probleem hier volgens hen: pomp is niet sterk genoeg, want de uiterste compounds krijgen geen water. En het water smaakt naar ijzer, omdat er te diep is geboord.

Ook hier vragen ze onze hulp om een nieuwe waterput te boren, minder diep, en een nieuwe pomp te plaatsen. Voor ons is het echter niet duidelijk of dat de oplossing is voor hun probleem. Eerst een vooral moeten ze werk maken van het regelmatig kuisen van hun panelen, die vol stof liggen. Daarnaast moet de kwaliteit van het water getest worden, voor en nadat het in de container terecht komt. Misschien wordt het water vervuild door de container? Tenslotte moeten ze testen of de verste compounds water krijgen als het vat gevuld is. Er heerst namelijk (en niet enkel hier) een hardnekkige gedachte dat met een krachtiger pomp de compounds (of openbare kranen) wel voldoende water zullen krijgen. Terwijl het natuurlijk de hoogte van het vat is, die de druk veroorzaakt om het water te verspreiden. Er moet dus eerst nagegaan worden of het watervat gevuld geraakt en of de leidingen wel geschikt zijn.

Als hier duidelijkheid over is, zijn we bereid hen te helpen en er eveneens een Gammol-project van te maken.

Kafuta Village

Een van de nieuwe projecten gerealiseerd in 2025. We worden ontvangen door Lamin Jadama (area chairman), Musa Kanteh (borehole manager), Lamin Bojang (Alkalo), Sheriffo Camara (village elder), Ebou Jobe (VDC chairman), Bintah Bah (regional councilor) and Nyima Kanteh (Woman’s representative), en een grote groep dorpsbewoners. En dit niettegenstaande ze zeggen dat dit slechts een beperkte groep is, omdat er een besnijdenisfeest aan de gang is.

De gebruikelijke dankwoorden worden uitgesproken, met de even gebruikelijke vraag naar meer water. Waarop wij onze gebruikelijke speech geven waar we benadrukken dat extra tussenkomsten enkel overwogen worden indien het dorp kan aantonen dat ze zelf ook actie ondernemen om stappen vooruit te zetten.

Dirk Depoorter

Maandag 9 februari

Fuffor Village

Bezoek aan onze school in Fuffor Village. We hebben een afspraak gemaakt met Samba Sowe (hoofdonderwijzer), Ousman Bah (Regional Counceler), Dawda Jatta (vertegenwoordiger van de school in het Gammol School Committee), Alieu Jarju (hoofd van de VDC) en Sulayman Jatta (de Alkalo).

Grootste problemen zijn de salarissen van de leraren en het vinden van leerkrachten. Wat ze vandaag (kunnen) betalen is niet op het niveau van een gekwalificeerde leraar. Idem voor de hoofdonderwijzer. Daarnaast is er nood aan schoolmateriaal allerhande. Vandaag gaan alle werkingsmiddelen van het dorp naar de school om de salarissen van de leerkrachten te betalen. Ze hebben alle andere projecten stil gelegd, omdat ze de goede leerkrachten willen behouden. Maar nog komen ze er niet. In die mate dat ze misschien niet anders gaan kunnen dan de school te sluiten, dixit Samba. Ze zoeken een oplossing door de school over te hevelen naar de overheid.

Dit is niet helemaal onverwacht voor ons. Omar had ons al ingelicht dat ze hier met een probleem zitten. Nochtans, voor we beslist hebben om de school te bouwen, zijn er besprekingen geweest met de VDC en de verantwoordelijken, die ons toen verzekerd hebben dat ze hun engagementen zouden nakomen. Een van de belangrijkste engagementen is het kunnen betalen van de leerkrachten. Nu geven ze toe dat ze de kosten om dit te realiseren verkeerd hebben ingeschat. Dit is voor ons een confrontatie met de realiteit en een les om op voorhand betere rekeningen en afspraken te maken. Wij kunnen wel stellen dat we uitvoeren wat we beloven en doen wat we zeggen, dit is duidelijk niet altijd wederzijds. Niet vanuit slechte wil, maar vanuit een werkelijk gebrek aan middelen.

Voor Gammol blijft de onafhankelijkheid tov de overheid belangrijk. We zullen moeten nagaan hoe we dit kunnen realiseren. Dat er meer van onze middelen naar de werking van de scholen zal moeten gaan lijkt wel duidelijk en een vereiste.

Giboro Koto

Dit is een van onze nieuwe waterinstallaties. Grote gemeenschap. Met onze installatie dekken we 5% van hun waterbehoeften af volgens Peter Mendy (secretaris van de VDC). Na het warme welkom en de gebruikelijke dankbetuigingen door Amadou Saidy Barry (Alkalo), Abdoulie Jallow (voorzitter VDC) en Oumie Saidy Barry ( woman’s Representative en zuster van de Alkalo), nemen ze ons mee naar hun gemeenschapstuin, waar ze problemen hebben: onvoldoende watercapaciteit met hun installatie (niet geplaatst door Gammol).

Eerste duidelijke probleem, gemakkelijk op te lossen, is de 2cm stof van hun zonnepanelen verwijderen. Panelen die gemonteerd staan op de toren, op zo’n 4m hoogte. Er is een reden waarom wij de zonnepanelen op de grond plaatsen: gemakkelijker te kuisen. Daarnaast vragen we Omar om na te gaan of de pomp wel voldoende sterk is.

We geven aan dat we bereid zijn om het grote onderhoud op ons te nemen, maar enkel mits duidelijke afspraken, opgenomen in onze Memory of Understanding. Wij staan dan borg voor de zonnepanelen, de waterreservoirs en de pomp, zij moeten zorgen voor het dagdagelijks onderhoud: kuisen van de panelen, defecte kranen vervangen, de waterreservoirs waterdicht maken en houden, en de toren schilderen tegen de roest.

Naast het dankwoord delen ze met ons hun andere noden: meer waterinstallaties, een school 75% van de kinderen gaat niet naar school, een marktplaats, omheining voor onze installatie… Ze vragen niet expliciet om hen hiermee allemaal te helpen, ze gaan zelf ook actie ondernemen. Geven enkel mee dat gelijk welke steun welkom is.

Goboro Kuta

Vlak naast het vorige dorp, ook een nieuwe installatie, en weer een grote delegatie die ons staat op te wachten: de Imam die voorgaat in het gebed, Ousman Bah, de councelor die er altijd graag bij is om een deel van de pluimen te krijgen, Sheriffo Jatta (Alkalo), Maimuna Kolley (Head of the Ladies Committee) en Habibou Drammeh, een van de jongeren van The Water Committee.

Maimuna neemt het woord voor de talrijk aanwezige vrouwen, die niet over kunnen van dankbaarheid. Ze hadden nooit gedacht zich nu in deze positie te kunnen bevinden. Gammol is net “op tijd” gekomen. Vroeger moesten ze met grote emmers honderden meters sleuren om water te hebben, nu is de verste compound op amper 30m van een van onze kranen verwijderd.

“We will never forget what Gammol did for us” en “This is the first support we ever received”… met een grote dank aan ‘onze’ Omar voor wat hij heeft gedaan.

En dan komen de meest dringende vragen:

• 30% van de community wordt nu bediend met onze installatie. Een van de sprekers vraagt zelfs 10 bijkomende installaties, gezien Giboro Kuta een van de grootste ‘kabilos’ is.
• Verdere extensies aan onze installatie.
• Een extra nursery school (er is er al een, maar te ver af voor een gedeelte van het dorp).
• Een marktplaats om hun overschot aan groenten te kunnen verkopen en zo wat geld te verdienen.
• Een winkel, waar de armsten van het dorp aan lage prijzen rijst kunnen kopen.

We maken onmiddellijk duidelijk dat we sommige zaken niet doen (marktplaats, winkel), en dat voor de andere zaken ze een van de vele aanvragers zijn. Dat de acties die ze zelf ondernemen mee bepalend zal zijn voor eventuele bijkomende investeringen.

Tubakuta Village

Masanneh Bojang (Alkalo), Lamin Saidy (Water Committee Chairman) en de woman’s rep ontvangen ons, samen met een grote groep uit de village. De derde nieuwe installatie die we vandaag bezoeken.

Een van de weinige gemeenschappen die ons niet overstelpen met bijkomende vragen en noden. Het accent ligt hier vooral op de acties die ze zelf ondernemen: hoe ze ervoor zorgen dat de waterinstallatie en de omgeving proper en goed onderhouden blijft, hoe ze ook zelf gestart zijn met een ‘health’center met hun eigen beperkte middelen… Natuurlijk komt de vraag, maar op een meer bescheiden manier, dat elke hulp hier welkom zou zijn.

Daarnaast hebben ze oog voor de noden van anderen: zelfs al is er nog de nood naar meer water, ze beseffen dat andere gemeenschappen nog geen toegang hebben tot zuiver water en dat onze prioriteit eerst daar naartoe moet gaan.

Maar de dankbaarheid is groot: ze hebben een tent neergezet met zetels, speciaal voor ons (geen stoelen), we krijgen een traditioneel hemd en een optreden met zingende en dansende vrouwen, Gammol krijgt een “certificate of appreciation”, en natuurlijk de obligate speeches. “Tot voor kort was er slechts 1 (privé-) compound die een waterinstallatie had met zuiver water en dat het dorp 10 jaar gewacht heeft om ook zuiver water te hebben. Enkel God kan ons hiervoor bedanken”.

Telkens opnieuw de confrontatie dat wat voor ons zo normaal is, het niet is in Gambia!

Dinsdag 10 februari

Sotokoi Village

We hebben hier een installatie staan. Als we hier verleden jaar zijn langsgekomen hebben we aan de andere kant van het dorp een andere installatie van 40.000 liter “ontdekt”, gefinancierd door de Europese Commissie. Geïnstalleerd in 1995, die nu enkel nog op elektriciteit werkt. En waar dus kosten aan zijn. De EC heeft enkel de plaatsing gefinancierd en daarna niets meer. Dirk heeft de voorbije maanden trachten te achterhalen wie hier vandaag voor verantwoordelijk is. Via de EC en de ambassade, maar niemand weet nog van iets. 

We hadden Omar gevraagd hier een meeting te voorzien met de verantwoordelijken van de community om na te gaan of Gammol hier iets kan betekenen. Dit is van een andere grootteorde dan onze installaties, maar met de expertise die we intussen hebben opgebouwd kunnen we een groot en groeiend dorp misschien wel helpen.

Ik heb niet alle namen genoteerd, maar aanwezig waren: de Imam, Alkalo, de ouderen, secretaris VDC, leden van het “borehole” en het “health” committee, de regional councelor, en de auditor van Sotokoi Village Committee, ene Lamin Samateh. Allemaal samen een 25-tal mannen (en 1 vrouw). Soit, na de plichtplegingen (gebed, dankwoorden) vragen we rond de tafel te zitten met een beperkte groep, maximum een 5-tal mensen. Dit om te vermijden van al te veel in herhaling te vallen of een situatie waar iedereen behoefte voelt om iets te zeggen.

We krijgen een overzicht van de situatie:

• 100 compounds met elke compound een eigen kraan. 50 compounds zonder kraan. 50 nieuwe compounds aan het bouwen. Groeiende community.
• Elektriciteit geleverd door NEWAC, de elektriciteitsmaatschappij, die niet altijd stroom levert, waardoor geen water. Van de overheid verwachten ze overigens niets.
• De compounds betalen ifv hun gebruik. Jaarlijkse totale kost D168,000 (+-2,000€) waarvan D96,000 aan elektriciteit. Rest is onderhoud.
• Installatie is na 15 jaar overgedragen aan het dorp, zonder verdere ondersteuning.
• Werkte ook op zonne-energie, maar de panelen zijn 30 jaar oud en voldoen niet meer of als er s avonds nog water nodig was (twijfelachtig met een vat van 40,000L).
• Een paar jaar geleden is de bliksem ingeslagen, waardoor de zonnepanelen helemaal niet meer werken. Daarvoor werkte de installatie naar ieders voldoening.
• De kranen die er waren op publieke grond zijn afgesloten, omdat elke gebruiker financieel moet bijdragen om de totale kost te dragen.
• Bijkomende kranen in de compounds worden door het dorp geplaatst.

En nu vragen ze of Gammol niet kan helpen om de installatie terug 100% werkbaar te maken. Totale kost wordt geschat op D555,000 (+-6,500€). Na discussie spreken we af dat Gammol bereid is om voor de herstelling en grote onderhoud in te staan, mits een aantal belangrijke afspraken

• Elke compound moet een kraan kunnen krijgen. Te betalen door de compound zelf.
• De publieke kranen moeten terug toegankelijk gemaakt worden voor mensen die de mogelijkheid (centen) niet hebben om een kraan in hun compound te plaatsen.
• De community engageert zich om gedurende 4 jaar D84,000 te betalen aan Gammol. Som die wij gebruiken voor andere projecten in Gambia. Dit is de helft van hun inkomsten, die ze krijgen van de compounds. En beperkt in tijd.
• Dit alles wordt vastgelegd in een M.o.U., met duidelijke afspraken wat er gebeurt als de afspraken niet worden nageleefd.

Eenmaal terug in België stellen we de M.o.U op, sturen we deze naar Omar om dan te laten tekenen door de Alkalo, VDC, Woman Representatieve and Regional Councelor.

Faraba Suutu

Een ‘verplichte’ stop als we in Gambia zijn. Alieu Sanyang, de jonge Alkalo, is drijvende kracht achter de evolutie van de gemeenschap in Faraba Suutu. Een lagere school, een marktplaats, de bouw van een moskee… allemaal mogelijk gemaakt door Alieu, samen met enthousiaste jongeren die vooruit willen. Gammol heeft hen ondersteund door 2 waterinstallaties te plaatsen en verleden jaar een kleuterschool te bouwen. Een van onze insteken is immers dat we extra wensen te investeren in die dorpen die ons tonen dat ze actie ondernemen om te groeien.

Ze hadden problemen in hun school met de overheid omdat er meer en meer kinderen naar willen komen, wat leidde tot een leegloop van omliggende scholen. Maar dat heeft Alieu niet tegengehouden om verder te investeren in kwalitatief onderwijs.

We bespreken met hem de doelstelling van de Gammol School Committee, waar elke Gammol school vertegenwoordigd is, met als doelstelling de kwaliteit van het onderwijs in onze verschillende scholen op hetzelfde niveau te brengen en te verhogen. Iets waar Alieu zich helemaal kan in vinden.

Niggie Village

Er is een begrafenis gaande, waardoor we ontvangen worden door de broer van de Alkalo, Ibrahim Bema. Voorts zijn Malah Saidy, verantwoordelijke voor de gemeenschapstuin, en Amadou Jallow, voorzitter van het Youth Development Committee, aanwezig om ons te ontvangen.

In Niggie staat er al een van onze waterinstallaties. Hun vraag verleden jaar was om een nieuwe school te bouwen en bijkomende ondersteuning te voorzien voor hun gemeenschapstuin. Wat de school betreft hebben we hun vraag niet goedgekeurd. De aanvraag was gewoon een copy paste van Faraba, zonder eigen inbreng en zonder enige duidelijkheid hoe ze de werking konden garanderen.

Wat de tuin betreft hadden we hen gevraagd om eerst zelf actie te ondernemen. Zorgen dat de tuin omheind was, zodat deze verder kon ontwikkeld worden. En ze hebben woord gehouden. Op onze vraag hoe ze dit gerealiseerd hebben was het antwoord dat ze hout verkocht hebben en daarmee de draad gekocht om de tuin te omheinen. Knap! Volgende stap die ze nu gaan zetten is het vergroten van de tuin, zodat meer vrouwen aan de slag kunnen. Probleem hierbij is dat ze waterreservoirs moeten zetten zodat ze over voldoende water beschikken om alle percelen te irrigeren. Nu staan er 3 reservoirs (kostprijs +-25.000 D of 100 € per stuk). We stemmen toe om de nodige 6 bijkomende reservoirs te betalen. De waterinstallatie in de tuin zelf is niet deze van Gammol en beantwoord niet aan onze normen. Zo is er geen terugvoer van het water als de tank volzit, waardoor de installatie altijd af en aan moet gezet worden. Of het water loopt gewoon over. Misschien iets dat we in een later stadium moeten bekijken. Eerst de reservoirs.

Wat de school betreft… Hun droom is een school met 3 à 4 nursery klassen voor een 200-tal kinderen!? Met de beperkte middelen die ze hebben zijn ze begonnen aan het maken van betonblokken voor het bouwen van de school. Maar het is duidelijk dat ze nog jaren zullen bezig zijn als ze dit zelf willen bekostigen. Anderzijds, met de ervaring die we hebben, zijn er twijfels hoe ze dit operationeel gaan runnen. Ze zeggen dan wel dat ze een bijdrage van de ouders gaan vragen, maar we twijfelen serieus of dit voldoende zal zijn, en of de ouders dit wel kunnen? Teveel openstaande vragen om een engagement te nemen. Iets om volgend jaar op terug te komen. We hebben hen uitgenodigd om een paar van onze andere scholen te bezoeken om zich een concreet beeld te kunnen vormen van wat het inhoudt om een school operationeel te runnen.

Gammol HQ

We sluiten de dag af met het bezoeken van de studenten van de Thomas Moore Hogeschool, die momenteel een stage volgen in het kader van hun opleiding.

Woensdag 11 februari

Onze laatste dag weeral. Time is flying…

Brufut Tintino

We starten de dag met het bezoek aan een van onze nieuwe waterinstallaties. Uitgestrekte gemeenschap, meer dan 200 compounds, +3.000 bewoners. Brufut was de laatste installatie geplaatst in 2025. We worden verwelkomd door een 30-tal dorpsbewoners, waaronder de Alkalo, Bawda Sowe, zijn zuster Kumba, Woman’s Representative, de regional council Kamoro Camara, de VDC Chairman Omar Bah, Haddy Bojang, executive member VDC, Mustaph Kullan, verantwoordelijke installatie en jeugd-leider, en tenslotte, interessant, de vertegenwoordiger van de president, Yankuba Sanno. Ronkende titels…

Voorts de gekende plichtplegingen: ieder op zijn beurt spreekt zijn dank uit, en ze delen hun verdere noden. Gemeenschapstuinen, health center met 2 artsen, omheining voor de installatie. En vragen eventuele steun. Dirk legt uit hoe we werken, met de nadruk op de actie die we van hen verwachten alvorens verdere actie langs onze kant.

We hebben eveneens een gesprek met Yankuba, die ons misschien kan helpen om de plaatsen te vinden in Gambia waar de Europese Commissie nog watertorens heeft geplaatst. Hij belooft ons dit na te vragen. Wait and see…

Abuko Water Project

We passeren langs onze Gammol Abuko school, waar het dorp een aanvraag heeft gedaan om in onze school een bijkomend watervat te kunnen plaatsen, wegens tekort aan water. Dit is nochtans een regio waar de watermaatschappij NEWAC aanwezig is, maar ze vertrouwen “ons” water meer dan dat van Newac. De pomp die hier nu al staat is een van onze oude installaties die nog werkt op elektriciteit en dus duur is. De toren zelf heeft het dorp al gefinancierd, de vraag is om hier ook zonnepanelen installeren. Net zoals voor andere installaties die we plaatsen waarbij we zonnepanelen plaatsen om de kost van de elektriciteit uit te sparen, spreken we af om de helft van de besparing aan te rekenen en te spreiden over een periode van 4 jaar. We nemen dit mee op in onze prioriteitenlijst.

Abuko School

De school van Abuko is eigendom van Gammol. We hebben een onderhoud met de hoofdonderwijzer Omar Jarju en zijn rechterhand Pierre Jatta, leraar en boekhouder van de school, over de werking van de school zelf en onze verwachting naar actieve deelname in het Gammol School Committee. Het is voor iedereen duidelijk dat Pierre de meest geschikte persoon is om deel te nemen aan het GSC, meer dan Omar.

Wat de werking betreft hebben we een document opgesteld die ons moet toelaten een beter zicht te krijgen op de financiën van de school, samen met een aantal andere verwachtingen. Bedoeling is dat we “onze” Omar hier korter bij betrekken, zodat hij dit mee kan opvolgen, want de rekeningen die ze ons (mondeling) toelichten zijn niet echt duidelijk.

Wat de noden betreft: hier ook krijgen we feedback dat het betalen van de leerkrachten een probleem is. De school heeft 147 leerlingen en niet elke ouder kan het schoolgeld betalen. Bovendien laten ze ook een aantal weeskinderen toe, die geen financiële middelen hebben. Daarnaast moeten er een aantal dringende herstellingen gebeuren en willen we de school opwaarderen op het niveau van onze nieuwe scholen. Ook dit is een prioriteit voor dit jaar.

Afspraak Ensa Sanyang

Het laatste bezoek is aan Ensa, de man die het GSC zal voorzitten. We zijn uitgenodigd bij hem thuis. Doelstelling is met hem de werking en de volgende stappen van het Committee te bespreken. Er zit een afgevaardigde van elke school in het comité, en elke school heeft zijn prioriteiten. Waar het op neerkomt is dat we verwachten dat het GSC de prioriteiten voor de 5 Gammol scholen bepaalt, overkoepelend. Geen evidente oefening. Dit wil zeggen dat de deelnemers verder moeten kunnen kijken dan hun eigen school en op basis daarvan een prioriteitenlijst vastleggen. Dit zal een serieuze inspanning vragen van de deelnemers. Iets wat ze niet gewoon zijn. In functie van ons budget bepalen wij dan hoeveel van de prioriteiten kunnen opgenomen of afgewerkt worden. Ensa zal dit coördineren. We zijn benieuwd naar de uitkomst van de oefening. Eén iets is al duidelijk geworden na al onze bezoeken aan de Gammol scholen: het betalen van de leerkrachten is overal een probleem.

Afscheid Omar en Lamin

Tijd om naar de luchthaven te vertrekken. We stoppen nog tussendoor om iets te drinken met Omar en Lamin, waarbij we Omar vragen een korte evaluatie te maken. Samengevat kunnen we besluiten dat 2025 een heel vruchtbaar jaar was. Omar en Lamin hebben veel projecten kunnen realiseren. Wat 2026 betreft zijn er heel wat aanvragen, te veel om te realiseren op 1 jaar. Het afkloppen van de prioriteiten op basis van alle noden en aanvragen die we gecapteerd hebben tijdens onze bezoeken én de aanvragen die Omar er bovenop nog krijgt is het eerste wat we moeten doen eenmaal terug in België. We maken onmiddellijk een afspraak om dit te overlopen op onze eerstvolgende Teams meeting.

Terug naar België…  Afscheid is zoals elk jaar hartelijk en met spijt in ons hart…

 

Dirk Depoorter

Woensdag 29 januari

We (Hedwig, Dirk en ikzelf) zijn terug vertrokken naar Gambia. Naast het bezoeken van de nieuwe waterinstallaties, onze nieuwe school in Fuffor Village en het bepalen van de prioriteiten voor 2025, ligt onze prioriteit vooral op het verder vorm geven aan de Gammol School Community en ons rijstproject. Verder in het verslag lees je er meer over.

Onze reis verloopt vlot, over Dakar naar Banjul. We landen precies op tijd, om 19.10 u in Banjul, de nationale luchthaven van Gambia, waar onze vaste Gammol medewerkers Omar en Lamin ons opwachten. Altijd een plezier hen terug te zien. Een warme knuffel volgt!

We logeren in dezelfde lodge als vorige keer, de Mama Africa Art Residence, op een klein uurtje rijden van de luchthaven. Fijn om een aantal mensen terug te zien die daar nog altijd werken.

We eten samen met Omar en Lamin, en bespreken kort ons programma en de aanpak voor de volgende dagen. De eerste vergadering is nog deze avond gepland.

Rijstproject Janjanbureh – Onderhoud Almamo Touray

Almamo is de man die we vorig jaar hebben ontmoet tijdens het bezoek van een van onze waterinstallaties, en waarmee we ons rijst-testproject hebben opgestart. Hij heeft een betalende job als IT-er, maar werkt volledig vrijwillig aan dit project.

De doelstelling van de vergadering deze avond is het voorbereiden van ons bezoek aan de stad Janjanbureh, waar we ons rijstproject hebben opgestart. Een stad vlak aan de Gambia rivier in het midden van Gambia, met aangrenzend kleine privé-rijstveldjes, die eigendom zijn van de vele families ter plaatse. Met aanpalend honderden hectares aan onbewerkt land met ongebrijdelde mogelijkheden om rijst te telen.

Onze eerste test was een mislukking: de oogst heeft niet gebracht wat we ervan mochten verwachten, de test is veel duurder uitgevallen dan gebudgetteerd en de organisatie stond niet op poten omwille van onduidelijke afspraken. Gevolg: een verlies van zowat 6 000 euro. Een dure les, maar gelukkig wel veel kunnen leren over de werking ter plaatse.

Tijdens ons gesprek met Almamo krijgen we meer duidelijkheid over de reden waarom de oogst en de productiviteit zo laag was. Om samen te vatten: het regenseizoen en een gebrek aan machines, waardoor de loonkost veel te hoog was. Ook onze opvolging liet te wensen over, omwille van onduidelijke afspraken. We overlopen met Almamo opnieuw het financiële plaatje en maken duidelijk hoe wij een eventueel vervolg zien, waarbij de inzet van de bevolking ter plaatse een essentieel onderdeel van ons plan is.

We spreken ook af wat we verwachten van ons bezoek ter plaatse op vrijdag. Natuurlijk wensen we de rijstvelden ter plaatse te zien, maar we verwachten een uitleg te krijgen over hoe de Rice Committee van Janjanbureh het vervolg ziet: welke zijn de praktische problemen? Welke noden hebben ze? Hoe denken ze zich te organiseren? En natuurlijk willen wij ook onze visie hierover met hen delen.

Het is uiteindelijk onze bedoeling om hier een winstgevende activiteit van te maken, waarbij de winst voor 80 % teruggaat naar de bevolking ter plaatse die de rijst teelt, en waarbij de overige 20 % naar onze andere projecten in Gambia kan terugvloeien. Alle winst wordt in elk geval terug in Gambia geïnvesteerd.

Almamo is in elk geval gemotiveerd. Ikzelf ben sceptisch, waarbij ik Almamo benadruk dat we bij een volgende test betere rekeningen moeten maken.

Het is laat als we in ons bed kruipen. 😊

Donderdag 30 januari

Faala Village

We beginnen onze rondreis in onze school in Faala die nu bijna 2 jaar up and running is, waar we meer uitleg krijgen over de werking van de school. Er zijn 4 klassen met plaats voor 128 leerlingen, 32 per klas. Momenteel hebben ze echter 160 leerlingen, tussen 4 en 10 jaar, met als gevolg dat ze de lessen opdelen in halve dagen, ‘s morgens en ‘s middags. Er zijn 3 leerkrachten en 1 kleuteronderwijzer. Iets waar we eerder de nadruk op gelegd hebben is de noodzaak om de leerlingen te testen, om hun niveau op te volgen. In deze school gebeurt dit, waarbij de leraar het niveau bepaalt.

Er is echter geen opvolging wat er met de leerlingen gebeurt eenmaal ze de school verlaten hebben. Er is controle van de scholen door de overheid, maar zonder enige opvolging. Als we vragen over wie uiteindelijk naar de universiteit kan gaan, is het antwoord: zij die geld hebben, zij die werken, sparen en ambitious zijn, of de allerbeste studenten die een scholarship krijgen. Kostprijs unif: 90 000 dalasi per studiejaar. 1 200 euro, wat niet veel lijkt, maar wel het jaarloon is van een leerkracht ter plaatse...

De leerkrachten spelen dus ook een heel belangrijke rol. En is een van de beperkingen. Om een goede leerkracht te vinden, moet je die kunnen betalen. En wie zorgt voor de centen: de vrouwen die hun groenten telen, dikwijls in gemeenschapstuinen. In eerste instantie voor eigen gebruik, ttz de ganse familie, en wat ze over hebben op de markten te verkopen. Op onze vraag: “en wat doen de mannen?”, krijgen we het laconieke antwoord “making babies”.

De noden in Faala: meer water, zodat ze de tuinen beter kunnen bewerken en hun opbrengsten verhogen. We spreken over een opbrengst van 20 à 30 000 dalasi per jaar (270 € à 400 €). Ze hebben in Faala nog gronden die beschikbaar zouden zijn om te bewerken. Het zou gaan over 70 acres, goed voor 35 bewerkbare percelen. Met mogelijkheid voor een 2e plot. Dit moet in kaart gebracht worden.

Los daarvan beslissen we dat de oude waterinstallaties (klein watervat, lage toren, betonstenen constructie) moeten vervangen worden door onze nieuwe installatie, wat het tekort aan water al zal oplossen. Daarnaast werkt er slechts 1 toilet in de school, en moet dit in orde gebracht worden, net zoals het bouwen van een schouw in de keuken. Dit zijn zaken die we verleden jaar al hadden besproken.

Leetulor - Gammol HQ Sanyang

We hebben een afspraak met Mien en Liesbeth, de 2 verpleegsters van ons Leetulor wondverzorgingsproject. Wat zij doen is mensen in de dorpen opleiden, zodat ze de basisbeginselen kennen om wonden te verzorgen. We hebben foto’s gezien van onverzorgde, etterende wonden waar je maag van keert. Wonden die gedurende jaren niet behandeld werden. En diezelfde wonden, na behandeling! Ledematen – en soms zelfs levens – reddend.

Mien en Liesbeth zijn begin november toegekomen en vertrekken vandaag terug naar België. In die periode hebben ze de opvolging gedaan in 6 dorpen waar er minstens 1 persoon is die de opleiding heeft gekregen en nu zelf aan de slag kan. En is er opleiding gegeven in 4 nieuwe dorpen. We hadden afgesproken met Omar dat hij dit mee opvolgt, en de dorpen uitkiest ook in functie van waar wij onze waterinstallaties plaatsen. Zuiver water en propere wonden gaan hand in hand.

Ze leggen ons uit hoe ze te werk gaan, van het zoeken naar vrijwilligers, de opleiding, bezorgen van het juiste materiaal, hoeveel mensen ze hierbij helpen... Ik heb hen gevraagd ook een reisverslag op te maken, om hun ervaringen te delen. Werkelijk heel mooi en special wat Mien en Liesbeth realiseren en de persoonlijke investering die ze hiervoor doen. 3 maanden ter plaatse...

Reden van onze vergadering is om een aantal afspraken te maken samen met Omar hoe we de werking van Gammol en Leetulor nog meer op elkaar kunnen afstemmen.

Sanchaba School – Sanyang Village

Er is geen school vandaag, maar toch hebben ze de leerlingen opgetrommeld om ons welkom te heten. 8 leerlingen geven een toespraak met als belangrijkste boodschap het belang van onderwijs, education. 

Gammol School Committee (GSC)

Maar de reden waarom we naar de Sanchaba School zijn gekomen is omdat we een afspraak gemaakt hebben met de verantwoordelijken van de 4 Gammol scholen (Abuko, Sanchaba, Faala & Fuffor) om vooruitgang te boeken met een ander belangrijk project voor ons, de Gammol School Committee (GSC). Iets wat we eerder gelanceerd hebben, maar nog niet echt van de grond is gekomen. Onze doelstelling op middelange termijn is het niveau van het onderwijs te verbeteren.

En we zitten met een aantal vragen:

• Verleden jaar hadden we soortgelijke vergadering, waarbij ons een goed uitgewerkt plan werd voorgesteld. Waar staan ze daar nu mee?
• Wat hebben ze nodig om echt van start te gaan?
• Wat met de leerplannen, de testen, de uitwisseling van ervaringen?
• Hoe kan Gammol ze bijkomend ondersteunen?
• Welke infrastructuur ontbreekt nog?
• Wie is bereid hier de nodige verantwoordelijkheid op te nemen?

Het is een geanimeerde vergadering geworden. Aanwezig: een aantal ‘teachers’ van elke school, de ‘headmaster’ van Fuffor en Abuko, de ‘chairman of the school committee’ van Fuffor en Faala, en de secretaris van Faala, die ook VDC member van Sanyang is. Yusupha Jassey, die het hoge woord voert, dikwijls tot mijn ergernis.

Ik ga de ganse discussie niet toelichten, maar de essentie is dat dit geen ‘team’ is. De uitleg die we trachten te geven stuit in eerste instantie op nogal wat tegenkanting, maar eerder vanuit onbegrip. Tot de Dalasi (€) van de chairman van Fuffor Village, Ensa Sanyang, valt. Waarna een vurig pleidooi volgt die helemaal in lijn ligt met wat we willen bereiken, samen met hen.

We sluiten de geanimeerde vergadering af met de afspraak dat ze, op basis van wat we besproken hebben, samen een plan van aanpak zouden opstellen:

• Working together as a team.
• Making of a syllabus from grade 1 to 6.
• Create a development & delivery plan for what teachers should teach in the different grades.
• How to exchange experiences.
• Fine-tuning the exams.
• What is the place of Arabic in our English Gammol schools?

Wait and see... Ensa geeft ons de indruk dat hij het “door” heeft en lijkt ons goed geplaatst om hier een rol in te spelen. We zijn duidelijk nog niet op het niveau waar we wensen te zijn met de GSC. We beseffen dat het niet evident zal zijn en dat er idealiter iemand is die dit coördineert. En dit dan ook budgeteren.

Fulakunku

Onze laatste stop voor vandaag. In Fulankunku hebben we een uitbreiding van de watercapaciteit geplaatst. Van een oude installatie met een watercontainer van 4 000 liter zijn we naar 2 x 10 000 liter gegaan, waardoor er nu ook zuiver water is na zonsondergang.

We worden ontvangen door het gebruikelijke omvangrijke committee, die ons danken vanuit hun hart: “we cannot pay you, but we will pray for you for a long life”. Daarnaast krijgen we de vraag naar ‘meer’. Zoals de Alkalo het plastisch verwoord: “a begger never has enough”. Confronterend, maar voor ons “very honest and close to reality”. Of nog: “You found us hungry and you gave us food, but on the other side of the road they are still hungry”. Om ons duidelijk te maken dat er meer nodig is. Maar ze nemen toch ook zelf initiatief: zo hebben ze 200 meter leidingen gekocht, mogelijk dankzij het vragen van een kleine contributie aan de gemeenschap, met als doelstelling het water breder te verspreiden in het dorp. Probleem hier is dat ze de leidingen zouden moeten trekken over een grote baan, wat niet mogelijk is. We noteren de vraag, zonder enige belofte te maken. Een van de vele vragen naar ‘meer’ die we verwachten.

Negen (!) mensen hebben het woord genomen om Gammol en zijn sponsors te bedanken en duidelijk te maken dat er nog noden zijn. Dirk neemt hierna het woord met de boodschap dat er nog heel veel aanvragen zijn, dat we prioriteiten moeten stellen en niets kunnen beloven. Maar ook met de boodschap dat de uitbreiding er gekomen is omdat ze hun installatie altijd goed onderhouden hebben en omdat ze het goede initiatief genomen hebben een contributie te vragen binnen hun gemeenschap.

We nemen afscheid, maar niet voor we uitgenodigd worden om lid te worden van hun gemeenschap, waarna we frisdrank en fruit krijgen en een certificaat om Gammol te bedanken. Afsluiten doen we met een gebed en gezang.

Een eerste volledige en lange dag zit er op, wordt vervolgd...

Dirk Depoorter

Vrijdag 31 januari

Janjanbureh

Janjanbureh ook wel Makaty of Georgetown genoemd, was de eerste Britse stad in Gambië. Gelegen op MacCarthy Island in de Gambia rivier. Vandaag een stad met zo’n 400 compounds, met daarnaast nog de ‘buitenwijken’. Naar schatting 4 000 inwoners.

We vertrekken om 8.00 uur, 300 km rijden, over het algemeen goede baan, wel een paar keer door een drukke stad. Zo’n 4,5 u gereden, maar er scheelde duidelijk iets aan de wagen: gebrek aan power, waardoor inhalen dikwijls niet mogelijk was. Omar was zich hier niet van bewust, waarschijnlijk omdat hij altijd zo traag rijdt.

We worden verwelkomd door zo’n 150 inwoners aan de rand van de stad, waarna we te voet verder gaan door de hoofdstraat, begeleid door muziek en dans, zodat iedereen weet dat we toegekomen zijn. We zijn het intussen gewoon, maar het blijft toch een verrassing dat er zoveel aandacht wordt gegeven aan onze komst. Het is hun manier om ons te bedanken en waarschijnlijk ook een kwestie van de lat hoog te leggen op vlak van verwachtingen. Voor het welkomstwoord zitten we in een zaal met zo’n 70 aanwezigen. Naast de toeschouwers zitten we samen met: de president van de Rice Corporation Society, de vice-president, de technisch adviseur, de lady counceler, 2 man van de Elders Advisory Committee, de persoon ‘in charge of the money’, die ‘in charge of the machines’, representatives of the Rice Filed Committee, de woman representative of the vegetebale gardens, the secretary of the RCS... Almamo legt uit wat de doelstelling van ons bezoek is (zie hiervoor het verslag van onze eerste vergadering met Almamo als we toegekomen zijn).

En dan... is er gebed, lunch, rust. En worden we alleen gelaten in de ontvangstzaal. Vrij lang, wat ons de tijd geeft om verder voor te bereiden. Duidelijkheid krijgen over de test, die niet verlopen is zoals gedacht en gewenst. Maar met de nadruk op hoe dit project in de toekomst wel winstgevend kan zijn, zodat we de juiste beslissing kunnen nemen.

Voor de start van de vergadering maken we duidelijk dat we met een beperkte groep wensen te overleggen, niet met 15 man. Waarna er nog 7 overblijven. Het belooft een moeilijke vergadering te worden, naar onze Westerse normen: veel gepalaver, geen duidelijke beslissingen. We beginnen met de rekening te presenteren van het testproject en uit te leggen dat dit niet voor herhaling vatbaar is. Dat we dit niet kunnen verantwoorden ten opzichte van onze sponsors. Enkel al de rekeningen uitleggen is een opgave. Ook hoe we het verder zien, omdat ze ervan uitgaan dat dit een winstgevende activiteit is, als ze maar de machines zouden hebben. De kost hiervan wordt echter niet meegenomen in hun berekeningen. Ook hoe we de winst willen verdelen dringt niet echt tot hen door. Zij gaan ervan uit dat de winst het bedrag is dat ze krijgen voor de rijst, ook hier weer zonder rekening te houden met de kosten. Moeilijk om uit te leggen.

We geraken er niet helemaal uit. Dan maar de rijstvelden ter plaatse bezoeken. Maar eerst passeren we langs 2 gemeenschapstuinen, die vrij goed onderhouden zijn, maar waar ze kampen met een tekort aan water. De installatie hier staat er in het kader van een JSF programma, ‘founded by the EU’. De pomp die het water oppompt zou niet sterk genoeg zijn, waardoor ze te weinig water hebben. We stellen echter ook vast dat de zonnepanelen vuil zijn en niet op de beste plaats staan. Vanaf een bepaald uur in de namiddag staat er een boom in de weg voor de zon. Voor ons is Janjanbureh te ver om dit te kunnen opvolgen.

Wat de rijstvelden betreft: het veld dat we bezoeken is zo’n 25 hectare groot. Op dit rijstveld zijn er 127 plots met 83 ‘farmers’. De meeste boeren hebben 1 plot, sommige meerdere. Dit zijn allemaal relatief kleine veldjes van zo’n 2 000 m2, telkens bewerkt door 1 familie/boer. Een 2e rijstveld is 52 hectare groot, 205 plots met 100 boeren. Alle grond is eigendom van de overheid, maar ze hebben toestemming om deze te gebruiken om rijst te cultiveren. En het is de president van de Rice Corporation Society die de velden toewijst. Er zijn betonnen kanalen gemaakt zodat het water kan gepompt worden uit de Gambia rivier, om de velden te irrigeren, Op het ene veld zijn er 2 pompen, aangedreven door elektriciteit, die niet meer werken. Ze hebben er een derde geplaatst, aangedreven door benzine. Niet door zonne-energie. Kostelijke affaire dus. Ook op het andere veld is er een pomp defect. Op de rijstvelden krijgen we heel wat uitleg over hoe rijst verbouwd wordt, zodat we er ons tenminste een beeld van kunnen vormen.

Op het eiland is er zo’n 5 000 hectare die zou kunnen dienen voor het verbouwen van rijst. Het blijft merkwaardig vast te stellen dat de overheid hier weinig of niets mee doet. Maar ze steunen wel elk initiatief om nieuwe velden te ontwikkelen. Passief ondersteunen, niet actief. Uitbreiden wilt echter zeggen nieuwe irrigatiekanalen aanleggen en dan spreken we toch over andere bedragen, zonder vandaag enige zekerheid dat dit kan uitgroeien tot een zelfbedruipende, laat staan winstgevende, onderneming.

We willen wel nog een tweede test doen op een plot van 2 hectare, mits duidelijke afspraken en rekeningen.

De terugweg naar onze lodge is lang en donker, letterlijk dan. Waarbij je nog extra moet opletten als je door dorpen rijdt waar de mensen nog op straat rondlopen. Bovendien werken de dimlichten niet, wat het rijden er niet comfortabeler op maakt. Ik gebruik dan maar de mistlichten.

Eerst gebrek aan “power”, nu de dimlichten die niet werken, controlelampjes die branden, de airco die niet werkt... Dringend nodig dat de wagen terug in orde gebracht wordt! Omar is heel zorgzaam en wilt niet onnodig geld uitgeven, we moeten hem dan ook duidelijk maken dat de jeep in perfecte staat geen onnodige uitgave is. We zijn terug in de lodge rond 22u, waarna nog een pintje en korte debriefing volgt.

Zaterdag 1 februari

Faraba Sutu Village

Hier zijn we de voorbije jaren telkens langsgekomen. Dit is het dorp met de jongste Alkalo, Alieu Sanyang, een ondernemend man, die niet stil zit. De Alkalo heeft zo ook de opleiding gevolgd van Mien en Liesbeth om zelf wonden te kunnen verzorgen. Waar er in het begin 15 à 20 verzorgingen per dag nodig waren, is dit aantal nu gezakt naar 4 à 5 per dag. Wat aangeeft hoe nuttig die opleiding is.

De marktplaats, die vorig jaar in aanbouw was, is af en is in gebruik door de vrouwen om hun groenten en fruit te verkopen. Daarnaast is Alieu gestart met een vorm van microkrediet voor vrouwen die kleren en beddelakens beschilderen (ik heb een heel mooie gekocht ter ondersteuning) om zo iets bij te verdienen. De tweede waterpomp die we in 2024 geïnstalleerd hebben vlakbij de marktplaats bedient de 2e helft van het dorp, aan de overkant van de druk bereden straat.

Hij wenst nu de bestaande nursery school uit te breiden met een primary school voor kinderen van 7 tot 12 jaar, waarna Dirk hem de uitleg geeft over de wijze waarop we een school community wensen uit te bouwen, en hoe we, mede door ervaringen uit te wisselen, het niveau van het onderwijs willen verhogen. Alieu ziet dit helemaal zitten. Voor hij Alkalo was, was hij immers onderwijzer. En hij vertelt ons wat ze al doen in de reeds bestaande, nursery school (voor kinderen van 3 tot 6 jaar): assessment van de onderwijzers, leerplannen per jaargang, proper water en voedsel voor de kinderen... Hij heeft hier ook sponsors voor, die er ook voor zorgen dat de leraren een salaris krijgen. En natuurlijk zou hij graag hebben dat de kinderen van de nursery school verder goed onderwijs krijgen in een nieuw te bouwen primary school. Alieu zal een applicatie indienen om zijn aanvraag te motiveren.

En Alieu is gemotiveerd, zonder enige twijfel. Hij ziet zichzelf ook als lid van de Gammol Community. En wat we daar al gedaan hebben werpt duidelijk zijn vruchten af. Bovendien is hij goed in netwerken, en als hij zijn schouders onder iets zet, zou dit zeker een aanwinst zijn voor Gammol. Maar er zijn ook andere dorpen die noden hebben. We beloven dus niets, al bespreken we achteraf dat dit echt wel een goede investering zou zijn, net als de andere investeringen die we in Faraba hebben gedaan. Het is gewoonweg interessanter, maar ook rendabeler en motiverender, om te investeren in een dorp waar een Alkalo en de bevolking zich helemaal inzet om er het beste van te maken. In eerste instantie gaan we in op zijn vraag voor een uitbreiding van de bestaande waterinstallatie zorgen, zodat we aan de vraag naar meer water kunnen voldoen. Er is 1 zonnepaneel dat moet vervangen worden. Wij doen het werk maar de kosten hiervan zullen ze zelf dragen.

Dit bezoek doet ons ook stilstaan bij de constructie van onze waterinstallaties. We hebben hier al serieuze stappen vooruit gezet: van kleine constructies vroeger, met kleine vaten van 4 000 liter en op een hoogte van 3 meter, naar (onze laatste) installaties van 2 x 10 000  lieter op een hoogte van 6 meter en tot 1 500 meter leidingen in de dorpen. We vragen aan Omar om later na te gaan wat de kostprijs zou zijn indien we torens zouden zetten van 8 of 9 meter, en hoeveel meter leidingen we dan zouden kunnen leggen. Een todo!

Niggie Village

Ook dit dorp hebben we verleden jaar bezocht. We hebben daar twee jaar geleden een waterinstallatie geplaatst en stellen vast dat deze perfect onderhouden wordt. We hebben hen verleden jaar ook aangeraden werk te maken van het omheinen van een groot stuk community ground om groenten op te telen. En ze hebben dat ook gedaan! Mooi om zien hoe ze een stuk braakliggende grond hebben omgevormd naar een prachtige tuin. Hartverwarmend. En ze willen nog verder uitbreiden. Ze beschikken echter over te weinig water voor de tuin. Wat hier moet komen zijn reservoirs om het water op te slaan. We spreken af dat zij zorgen voor de reservoirs en dat wij de leidingen zullen plaatsen.

Daarnaast is er een schooltje aanwezig. Tenminste, als je dit een schooltje kunt noemen... 2 kleine klasjes, een nog kleiner leraarslokaal, een keukentje en een materiaallokaal. Allemaal vervallen. In de keuken en het materiaallokaal hebben de vleermuizen hun nest gemaakt. Het dak van een van de klaslokaaltjes is ingevallen. De Alkalo heeft dit gefinancierd, maar als de overheid dit kwam controleren is het afgekeurd omwille van “niet geschikte” lokalen. En toch wordt er nog les gegeven aan 19 leerlingen door een gemotiveerde leerkracht. Geen wonder dat ze ons vragen of we hen willen helpen met het bouwen van een nieuwe school. Het dorp breidt uit, mede dankzij het water dat nu beschikbaar is, en kinderen moeten nu kilometers te voet doen als ze naar een school willen/kunnen gaan. De keuze waar we dit jaar een school willen bouwen wordt er niet eenvoudiger op. En dan weten we dat er nog een derde aanvraag is...

Als we vertrekken bedankt de Alkalo ons: “Thanks to Gammol, our lives have changed. We now have clean water. We listened to your advice to fence our garden, so today we have a garden on which we grow vegetables and can earn something and feed our children”. Ons antwoord: “we provided clean water, gave advice, but you took the initiative to make it happen. We can only encourage to take further initiatives”. Het blijft confronterend als je dit hoort, vanuit de omgeving waar wij vandaan komen.

Sotokoi Village

We bezoeken Sotokoi, omdat ze een aanvraag hebben gedaan om een bijkomende waterinstallatie te plaatsen. Ter plaatse krijgen we het klassieke hartelijke welkom en de dank van de vele sprekers, met daarbij de vraag naar: meer water, een marktplaats, een omheining voor de tuin en een school. Niets nieuws, maar als we hen vragen welke initiatieven ze zelf al genomen hebben, welke hun actieplannen zijn, is het antwoord dat we in 2026 de veranderingen gaan kunnen vaststellen. Ze zijn wel begonnen met het maken van de betonblokken voor de marktplaats, maar we maken meteen duidelijk dat we hen hiermee niet gaan helpen. Onze focus is en blijft: waterinstallaties en scholen (en misschien later rijst?). Daarnaast zijn ze een Arabische school aan het bouwen en vragen ze hier ook hulp voor, wat we ook afwijzen, vermits er een Engelse school vlakbij is. En in de scholen die wij bouwen leggen we de focus op het Engels onderwijs, omdat dit de kinderen meer kansen geeft naar de toekomst toe. Dit geeft dus niets met hun geloof te maken. We leggen hen dit ook uit.

Wat het water betreft; er zijn zo’n 300 compounds, sterk groeiende bevolking, waarschijnlijk nu tussen de 2 000 en 2 500 inwoners. Met onze toren voorzien we slechts een gedeelte hiervan van water. Daarnaast is er een heel grote toren aanwezig, 40 000 liter, 27 jaar geleden geplaatst door de EU. Er is echter slechts in één straat met negen kranen aangesloten. Ze vragen of wij geen extra leidingen en kranen kunnen voorzien? De zonnepanelen blijken ook niet meer te functioneren, waardoor ze de installatie aan het elektriciteitsnet hebben aangesloten, wat natuurlijk een veel hogere kost is. Erg om zien hoe die installatie verwaarloosd is. Geplaatst door de EU, en dan in de steek gelaten. We moeten meer duidelijkheid krijgen hoe we dit weer kunnen optimaliseren!

Faraba Kariaba

Dit is een nieuw dorp waar we een waterinstallatie hebben geplaatst, niet zover van Sotokoi. Als we van Sotokoi naar Faraba gaan komen we een tweede EU installatie tegen, 30 jaar oud, nog groter dan deze in Sotokoi, 80 000 liter, heel hoge toren. Blijkbaar zijn hier 100 kranen op aangesloten, maar de zonnepanelen werken niet meer, dus aansluiting op het elektriciteitsnet wat hen 10 000 dalasi per maand kost. Absurde situatie: er is capaciteit aanwezig, maar het wordt niet gebruikt wegens defecte zonnepanelen en te dure elektriciteit!? We zouden dit moeten in kaart brengen: waar staan er nog EU-installaties en worden deze nog gebruikt, en op welke manier. Misschien kunnen we hier, mits relatief kleine investeringen, wel een groot verschil maken.

We bezoeken onze installatie, die perfect onderhouden wordt. Vlak naast de installatie zien we een grote tuin die bewerkt wordt door verschillende vrouwen. Dit blijkt geen community garden te zijn, maar eigendom van een privé persoon die zijn tuin ter beschikking stelt van de community. Hij heeft ook 10 m2 afgestaan op de plek waar de installatie staat. In ruil hiervoor heeft hij een kraan in zijn compound gekregen. Dit is niet de afspraak die we maken, maar ligt natuurlijk gevoelig. Door een kraan “af te staan” kunnen nu wel een 50-tal vrouwen de tuin bewerken en voor eten en een inkomst zorgen.

Er staat ons terug een hele ceremonie te wachten. Ze beginnen wel met te zeggen dat ze het erg vinden dat we niet kunnen vieren zoals gebruikelijk, mits onze tijd beperkt is, maar we krijgen toespraken van de Imam, de Gouverneur, de Alkalo, de lady councelar, the council, M/V gebruikers, iemand van de VDC... en op het einde hebben ze een maaltijd voorzien. 😊 De council, Binta Bah, wordt hierbij nogal uitdrukkelijk in de bloemetjes gezet, wat voor ons niet zo duidelijk is vermits ze nooit in het beslissingsproces, waar we onze installaties plaatsen, wordt betrokken.

Samengevat worden we bedankt, hoopt de community op een partnership die verder kan evolueren (lees: bijkomende hulp), met onmiddellijk de vraag naar een extensie van de waterinstallatie en hulp bij het bouwen van een school. Onze installatie helpt nu zo’n 200 compounds, maar we kunnen vaststellen dat het dorp serieus aan het uitbreiden is. We spreken hen aan over de EU-installatie die er staat, maar waar volgens hen heel hoge kosten tegenover staan om deze terug full operationeel te maken. Ze beloven ons een ‘feasability study’ te bezorgen, zodat we een gefundeerde beslissing kunnen nemen of we hierin moeten investeren. Wat de school betreft heeft Dirk kunnen vaststellen dat er een school aanwezig is met 4 klaslokalen en en leraarslokaal. Geen prioriteit dus. Dirk sluit af met onze gebruikelijke vraag en verwachting naar onderhoud en initiatiefname.